Berriak - euskaraba

"Euskara ZUGAN, NIGAN, GUGAN" lelopean, onartutako adierazpen instituzionalak gure hizkuntzak egindako bide luzea gogorarazten du, debekuen aurrean duen erresistentzia eta belaunaldiz belaunaldi egokitzeko eta gaztetzeko duen gaitasuna.

Urteak dira Arabako Errioxan euskararen aldeko urratsak ematen hasi ginela. Lehen urrats haiek ikastolen mugimenduari eta helduen euskalduntzeari esker izan ziren, eta geroago beste hainbat eta hainbat eragilek eutsi zioten bideari. Guzti horiei esker, ezagutzan aurrerapauso handiak eman ditugu; orain, ezagutza horretan oinarrituta, erabilerari eta ikusgarritasunari eman nahi diogu bidea.

LUKUAk ekimena dakargu orrialde hauetara. Arabako Foru Aldundiak sustatutako proiektua da, eta ABRA (Asociación de Bodegas de Rioja Alavesa), Ardoaren Ibilbidea, Arabako Errioxako Kuadrilla eta Ahize-AEK elkarlanean ari dira haren garapenean.

Ekimenak Arabako Errioxako upategietan eta enoturismoan eragitea du helburu, euskararen ezarpena enpresa horien eguneroko jardunean txertatuz.

Ez da ekimen isolatua: mota honetako beste hainbat proiektu ere garatzen ari dira Euskal Autonomia Erkidegoan —Eusgara, Eskuara, Landue…—, eta LUKUAk bere oinarriak LANABES proiektuan ditu. Izan ere, LANABESen bidez euskararen erabilera areagotzea bilatzen dugu enpresamunduan.

BAINA, ZER DA LUKUAK?
Arabako Errioxako upategiei eta enoturismo-enpresei zuzendutako hizkuntza-diagnostiko eta aholkularitza zerbitzua da.

Aurretik, 2023an, hamar enpresarekin aritu ginen lanean, eta aurten, 2025ean, urtebeteko etenaldiaren ostean, berriro ekin diogu ekimenari.

ZEIN DA HELBURUA?
LUKUAk ekimenaren helburu nagusia hizkuntza normalizazioan urratsak ematea da. Baina, horrez gain, ardogintza eta enoturismoan ari direnen arteko aliantzak sendotu nahi ditugu.

Upategientzat euskarak balio erantsia izatea nahi dugu, lagungarri izan dadin merkatu berrietara heltzeko eta bezero berriak erakartzeko.

Proiektuaren bidez, sektore honetako enpresek euskarari ikusgarritasuna eman diezaioten bilatzen dugu, identitatearekin, kalitatearekin eta hurbiltasunarekin lotuz: “hemengoak gara, gauzak ondo egiten ditugu, eta gainera euskaraz”.

Horretarako, euskararen presentzia eta erabilera sustatuko ditugu ardogintzan eta enoturismoan, eta kanpainak eta ekintzak antolatuko ditugu.

Baina horretarako, ezinbestekoa da Arabako Errioxan euskaraz ari zareten guztion elkarlana.

ZER ESKAINTZEN DU LUKUAKEK?

Labur esanda, LUKUAk aholkularitza integrala eskaintzen du upategiek eta enoturismo-enpresek hizkuntzaren kudeaketa eraginkorra izan dezaten:
 

• Hizkuntza-diagnostikotik abiatuta, egoera zehatza ezagutzea.
• Itzulpen-zerbitzua eta hizkuntza irizpideen inguruko aholkularitza.
• Enpresei laguntza ematea urrats txiki baina sendoak egiteko, haien alboan egonaz.

Parte hartzen duten enpresei ez diegu eskatzen ezin dutena, baizik eta urrats txikiak baina sendoak ematea; LUKUAk bidaide izango duzue bide horretan.

Euskararen inguruan aukerez betetako mundu berri bat dagoela erakutsi nahi diegu: aliantza berriak sortzeko, hornitzaile euskaldunak ezagutzeko, praktikak euskaraz egiteko…

Asmoa da hori guztia pixkanaka ordenatzea eta Arabako Errioxako ardogintzako enpresek euskara beren egunerokoan integratzea.

GUZTION ARTEAN LANDU ETA JASO

Ekin diezaiogun: LUKUAk euskararen presentzia areagotzeko tresna izan dadila Arabako Errioxako enpresen eguneroko jardunean.

Zenbait urrats egin dira, eta egiten ari dira; orain, elkarrengandik ikasi eta komunitate sendoa sortzea da erronka, ardogintza eta enoturismoaren inguruan.

Euskara aintzat hartuko duen sektore bat eraiki dezagun, hizkuntzaren erabilera normalizatuz eta gure hizkuntzak diferentzia eta bereizgarri bihur gaitzan beste eskaintzen artean.

Landa dezagun guztion artean eta jaso dezagun guztion uzta: euskararena. Uzta anitz, aberats eta guztiontzat gustagarria izan dadila.

Sor dezagun komunitate eta ekosistema egokia, euskarak presentzia eta balio erantsia izan dezan Arabako Errioxako enpresa-munduan.

Tokikom Sariak banatu dituzte, 2025eko azaroaren 21ean, Mondragon Unibertsitatearen Aretxabaletako campusean; aurtengoa, bederatzigarren edizioa izan da. Tokiko komukabideetan azken urtean ekoitzitzako azalik, edukirik eta ikus-entzunezkorik onenak saritu dituzte ekitaldian, epaimahaiaren aipamen bereziarekin komunikazio proiektu aipagarri bat nabarmentzeaz gain. 

Halaber, adimen artifizialak tokiko kazetaritzara dakartzan aukeren eta erronken inguruko hausnarketa egin du RTVEko Urbano Garcia Alonsok. 

Iñaki Gurtubai Berdintasun, Euskara eta Gobernantzako foru diputatuak bere departamentuaren 2026rako aurrekontu proiektua aurkeztu du Batzar Nagusietan, 35.105.000 eurokoa. Hurrengo ekitaldirako kontuek bi lehentasunetan jartzen dute arreta: Araban Euskararen Erabilera Sustatzeko Plan Estrategikoa 2025-2029 hedatzen hastea, eta Laudioko suhiltzaile-parke berria amaitzea, foru-zerbitzuko langileak indartzearekin batera.

"Bi konpromiso oso argi errealitate bihurtzen dituen aurrekontuaz ari gara: euskara gehiago eguneroko bizitzan eta segurtasun gehiago lurralde osoan, Laudioko parke berriari eta suhiltzaileen zerbitzuari esker", azpimarratu du Gurtubaik.

Euskara sustatzeko programak 1.972.000 euro izango ditu 2026an, hau da, aurreko urtean baino 400.000 euro gehiago. Baliabide horietako gehienak "Araban Euskararen Erabilera Sustatzeko 2025-2029 Plan Estrategikoa" abian jartzera bideratuta daude. Plan horretan lehentasuntzat jotzen dira gazteen artean euskararen erabilera areagotzea – batez ere kirolean, aisialdian eta sare sozialetan – eta euskararen presentzia esparru sozioekonomikoan eta lanekoan.

Beste ardatz garrantzitsu bat Arabako euskara hutsezko komunikabideei laguntzea da, 322.000 euro jasoko baitituzte, Araban Euskaraz, Arabako bertsolarien elkartea edo Euskaltzaindia bezalako erreferentziazko erakunde eta proiektuekin batera, lurralde osoan hizkuntza erabiltzearen aldeko gizarte-ingurunea sendotzeko.

Jardunaldian, lan-egoera ezberdinetan hizkuntzen kudeaketa egokia egiteko estrategiak eta esperientzia praktikoak partekatu dituzte hainbat enpresak.

Gaur goizean Arabako Foru Aldundiak antolatu duen Arabako Enpresen Foroaren XIII. Edizioa burutu da Europa Biltzar Jauregian, Gasteizko Udalaren eta Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin non hainbat enpresa eta eragile sozioekonomiko bildu diren lan munduan euskararen presentziaz ezagutza partekatzeko. Bai Euskarari Elkarteak eguneko zerbitzu teknikoa eskaini du.

Foroan bildu diren enpresa eta eragile sozioekonomikoek bereziki, hizkuntzen kudeaketak enpresetan duen garrantziaz hausnartu dute. Ekitaldia Lanabes programaren baitan kokatzen da, Araban euskara lanean sustatzeko 2020tik martxan dagoen ekimen estrategikoaren barruan.

Joseba Koldo Perez de Herediak, Arabako Foru Aldundiko Euskara eta Gobernu Irekiaren  zuzendariak, eman die ongietorria parte-hartzaileei, eta ondoren, Txus Arrieta Euskararen Foru Zerbitzu buruak Lanabes egitasmoaren nondik norakoak azaldu ditu.

Hizkuntza-egoera ezberdinak aztergai

Jardunaldiaren ardatz nagusia talde-lana izan da. Bertan, parte-hartzaileek egoera desberdinak aztertu dituzte, enpresan sor daitezkeen hizkuntza-egoerei aurre egiteko neurriak eta erantzun egokiak irudikatuz. Dinamika honen helburua enpresa bakoitzak bere hizkuntza-irizpideak zehazteko bidean laguntzea izan da.

Horren adibide praktiko gisa, Nerea Caballero EBA SL enpresako ordezkariak bere enpresan hizkuntza-irizpideak zehazteko prozesuan izandako esperientzia arrakastatsua partekatu du bertaratutakoekin.
 

Hurrengo pausoak

Aurrera begira, etorkizuneko erronkak finkatzeko tartea ere izan da. Enpresek euskararen normalizazioan eman beharreko hurrengo pausoak identifikatu dituzte eta 2026rako lehentasunak zehaztu dituzte kolektiboki.

Jardunaldiaren amaieran, Make It Visual-ek saioaren laburpen grafikoa aurkeztu du. 

Era berean, praktikak euskaraz egiteko aukera eskaintzen duten enpresen mapa lantzen jarraitzen dutela gogorarazi da, datorren urteko otsaileko foroan emaitzak aurkezteko helburuarekin, eta hurrengo hitzorduetarako datak proposatu dira. 

Foroak agerian utzi du Arabako enpresek gero eta interes handiagoa dutela euskara kudeaketa-planetan txertatzeko eta hizkuntza-irizpide argiak ezartzeko, lan-giro euskaldunago eta eraginkorrago bat lortzeko bidean.

Arabako Foru Aldundiak gaur aurkeztu du Euskararen Erabilera Sustatzeko Plan Estrategikoa 2025–2029, anbizioz baina errealismoz begiratzen duen plangintza. Planaren helburua da euskaraz hitz egiten duten pertsona gehiago eta aktiboagoak izatea Araban, hiztun berriak sortzea eta nahi duen orok euskaraz bizi ahal izatea etxean, eskolan, lanean, aisialdian, kulturan, kirolean eta mundu digitalean.

Planak sei ardatz ditu:
 

• Gobernantza: euskara agendan kokatzea eta harrera linguistikorako protokoloa ezartzea.
• Jarrerak eta motibazioak: aktibazio sozialeko kanpainak babestea eta hiztunen aniztasuna aitortzea.
• Ezagutza eta gaitasuna: transmisio familiarra indartzea, aisialdi eta kiroletako hezitzaileentzako prestakuntza eta helduen euskalduntzea sendotzea.
• Erabilera eta interakzioa: enpresetan, elkarteetan eta kirolean euskararen erabilera sustatzea, Lanabes programarekin elkarlanean.
• Ikerketa eta sistematizazioa: urteroko ebaluazioak egitea eta 2027an tarteko azterketa.
• Komunikazioa eta difusioa: euskarazko komunikabideak laguntzea eta sare sozialetan euskararen presentzia handitzea.

Plan hau ez da bulego batean bakarrik idatzia: parte-hartze zabal baten emaitza da, udal eta kuadrilletako euskara zerbitzuek, Arabako Euskararen Batzordeak (23 erakunde eta 4 aditu), sailarteko mahai batek eta gizarte zein kultur eragile askok parte hartu baitute.

Emaitza dira 34 ekintza zehatz, besteak beste: familiei laguntza eta baliabide berriak eskaintzea, etorri berrientzako harrera protokoloa, klubetan diagnostikoak eta mikroplanak, enpresetarako aholkularitza eta Lanabesekin lankidetza, komunikabideentzako laguntzak, eta helduen euskalduntzerako laguntza.

Iñaki Gurtubai diputatuak adierazi duenez: “Euskara ez da bakarrik ikasgai bat, harreman bat da. Gure erronka da txikien baturatik handia lortzea eta euskaraz bizitzea erosoa eta naturala izatea. Plan hau gonbidapena da guztiontzat: dendako agurrean, kirol entrenamenduetan edo sare sozialetan, lehen hitza euskaraz emateko”.